Fotoğrafçı: Jan Saudek

15 Ağustos 2026 tarihinde yayımlandı

Bir poster var, taşındığım her evde benimle birlikte geliyor. Jan Saudek'in bir fotoğrafı. Onu çok gençken, Paris'teki bir sergide keşfettim, etkisi anında oldu ve o günden beri peşimi bırakmadı. Ben de yıllardır ertelediğim bir işe nihayet girişiyorum: sevdiğim fotoğrafçılar hakkında bir yazı dizisi hazırlamak. Ve doğal olarak onunla başlıyorum.

Saudek 1935'te Prag'da, ikiz kardeşi Kája ile birlikte doğdu. Annesi Çek, babası Yahudi. Ailenin büyük bölümü Theresienstadt kampında hayatını kaybetti ve iki çocuk savaşın sonunu, bugünkü Polonya sınırı yakınındaki bir çocuk kampında geçirdi. On yaşındaydılar. Bütün bunları bilmeden fotoğraflarını anlamak muhtemelen mümkün değil (ben o zamanlar serginin açıklama panolarını okumuştum, yani bağlamın tamamına sahiptim).

Savaştan sonra matbaa işçisi oldu; ilk fotoğraf makinesini 1950'de aldı, küçük bir Kodak Baby Brownie. Sonra 1963'te Edward Steichen'in The Family of Man sergisinin kataloğuyla karşılaştı ve her şey o an değişti. Fotoğraf onun hayatı olacaktı. Komünist rejim ise, belli bir sanatsal açıklığa rağmen, nü çalışmalarının büyük bölümünü saklamaya zorladı onu.

Eserlerinin neredeyse tamamı bu yüzden gizlice, Prag'da bir bodrumda, polis yakınlarda dolaşırken üretildi. Dekor neredeyse hiç değişmez. Dökülen bir duvar, bir pencere. Ve bu duvarın önünden çıplak bedenler geçer: dolgun kadınlar, bebekler, yaşlılar, arzu, işini gören zaman. Sonra siyah beyaz baskılarını elle, tek tek renklendirir; görüntülerine ilk bakışta tanınan o eski erotik kartpostal havasını veren de budur.

Batı ve özgürlükleri onu 70'lerin sonunda nihayet fark etti, 1983'te İngilizce ilk kitabı çıktı ve işte, dünyanın en ünlü Çek fotoğrafçısı oluverdi. Yerel çizgi romanın anıtlarından olan ikizi Kája 2015'te öldü. Jan ise 91 yaşında hâlâ hayatta ve hâlâ sergi açıyor.

Evet, bunu kitsch, rahatsız edici, fazla doğrudan bulmak mümkün ve kitabı kapatanları gayet iyi anlıyorum. Ben ise bazen aynı karede hem şefkat hem zalimlik buluyorum; doğumdan çöküşe kadar hayatın tamamını, hilesiz ve ahlak dersi vermeden. Başka hiçbir fotoğraf bende bu etkiyi yaratmıyor.

Bana keşfettirmek istediğiniz fotoğrafçılar varsa, Telegram grubuna katılmayı unutmayın, o grup bunun için de var!