Fotograaf: Jan Saudek

Gepubliceerd op 15 augustus 2026

Er is een poster die me al mijn hele leven van appartement naar appartement volgt. Het is een foto van Jan Saudek. Ik ontdekte hem op heel jonge leeftijd, tijdens een tentoonstelling in Parijs; de klap kwam meteen aan en heeft me sindsdien nooit meer losgelaten. Dus begin ik eindelijk aan iets wat ik al jaren voor me uit schuif: een reeks artikelen over de fotografen van wie ik hou. En natuurlijk begin ik met hem.

Saudek werd in 1935 geboren in Praag, samen met zijn tweelingbroer Kája. Tsjechische moeder, Joodse vader. Een groot deel van de familie stierf in het kamp Theresienstadt, en de twee jongens brachten het einde van de oorlog door in een kinderkamp vlak bij de huidige Poolse grens. Ze waren tien jaar oud. Je begrijpt zijn foto's waarschijnlijk niet zonder dit alles te weten (ik had destijds de informatieborden van de tentoonstelling gelezen, dus ik had de volledige context).

Na de oorlog werd hij drukkerijarbeider, met een eerste camera die hij in 1950 kreeg, een kleine Kodak Baby Brownie. In 1963 stuitte hij op de catalogus van The Family of Man, de tentoonstelling van Edward Steichen, en dat was de klik. Fotografie zou zijn leven worden. Het communistische regime dwong hem ondertussen, ondanks een zekere artistieke openheid, om een groot deel van zijn naakten te verbergen.

Bijna al zijn werk ontstond dus in het geheim, in een kelder in Praag, met de politie die nooit ver weg was. Het decor verandert vrijwel nooit. Een afgebladderde muur, een raam. En voor die muur passeren naakte lichamen, weelderige vrouwen, zuigelingen, ouderen, verlangen, de tijd die zijn werk doet. Daarna kleurt hij zijn zwart-witafdrukken met de hand in, stuk voor stuk, wat zijn beelden die sfeer van een oude erotische ansichtkaart geeft die je meteen herkent.

Het Westen met zijn vrijheden ontdekte hem uiteindelijk eind jaren 70, een eerste boek verscheen in 1983 in het Engels, en zo werd hij de beroemdste Tsjechische fotograaf ter wereld. Zijn tweelingbroer Kája, een monument van de Tsjechische stripwereld, stierf in 2015. Jan is er op zijn 91e nog steeds, en exposeert nog altijd.

Dus ja, je kunt het kitsch vinden, verontrustend, te direct, en ik snap best dat je het boek dan dichtslaat. Zelf vind ik er soms tederheid en wreedheid in op dezelfde foto, een heel leven van de geboorte tot het verval, zonder trucs of moraal. Geen enkele andere fotografie doet dat met mij.

Heb je zelf ideeën voor fotografen die ik zou moeten ontdekken, denk er dan aan om lid te worden van de Telegram-groep, daar dient hij ook voor!